Estimated reading time: 6 minutes
Die 2023-kalenderjaar het afgeskop met rekordpryse wat hoër as die vorige drie jaar s’n was. Aan die begin van 2024 het die prentjie homself herhaal – aartappels het weereens met rekord-hoë pryse afgeskop en die 2023-rekord geklop.
Figuur 1 dui die weeklikse gemiddelde prys vir ’n 10 kg-sakkie aartappels aan en het aan die einde van week vyf R72.51 behaal. Sedert die begin van Januarie het die gemiddelde pryse oor die algemeen ’n effense afname getoon en van R80.20 na R72.51 gedaal.
’n Algehele afname van 10% vanaf week een tot vyf is waargeneem en voorraadvlakke het ’n effense daling oor dieselfde tydperk getoon. Hierdie afname in voorraadvlakke is te wyte aan streke, soos die Oos-Vrystaat en KwaZulu-Natal, wat weens verskeie redes agter is met hul oes. Pryse het vanaf middel tot einde Januarie begin styg.
Figuur 2 dui die daaglikse gemiddelde voorraadvlakke teenoor die daaglikse gemiddelde pryse vir die ses-week tydperk aan. Let op na die weeklikse tendens vanaf die begin tot einde van die week. Gemiddelde voorraad vir die eerste vyf weke het effens afgeneem.
Figuur 3 bied ’n vergelykende ontleding van die gemiddelde voorraadvlakke vir elke maand in teenstelling met die ooreenstemmende maande van die vorige jaar.
Kumulatiewe verkope daal
Figuur 4 illustreer die kumulatiewe verkoopsprestasie op die VPM’e vir die afgelope vyf jaar. In 2023 is ’n afname van 11% aangeteken in vergelyking met die ooreenstemmende syfer in 2022 (vir die eerste ses weke), terwyl ’n verdere daling van 13% in kumulatiewe verkope vir die eerste ses weke tussen 2023 en 2024 aangeteken is.
Daarbenewens bied Figuur 4 insig in die gemiddelde pryse oor dieselfde tydperk, wat aandui dat die gemiddelde prys in 2024 sy hoogste punt in die afgelope vyf jaar bereik het. Boonop is die verkope op die VPM’e ná die eerste ses weke van 2023, 2.07 miljoen 10 kg-sakke minder as die vyf-jaar gemiddeld. Die verwagting is dat ’n sloerende effek, weens verskeie uitdagings in 2023, vanjaar sal voortduur.
Figuur 5 bied ’n oorsig van die maandelikse verkope op die VPM’e vanaf 2021 tot vanjaar. Die verkope van 10 kg-sakkies daal tot ’n laagtepunt van 6.9 miljoen sakkies, laer as enige ander maand in 2023. As Januarie 2024 met Januarie 2023 vergelyk word, word ’n beduidende afname van 14.5% vir die eerste ses weke van 2024 waargeneem. ’n Toename word in die middel van die jaar verwag wanneer groter streke oes.
Verkope by VPM’e
Tabel 1 toon die aantal sakkies wat gedurende die eerste vyf weke van 2024 op die verskeie markte verkoop is. ’n Gedetailleerde ondersoek na verkoopsprestasie in die streke in 2024 toon gemengde uitslae. Die vyf grootste markte gedurende hierdie tydperk was gesamentlik verantwoordelik vir 83% van die land se verkope, dieselfde as vir die hele jaar in 2023. Die gemiddelde prys (alle klasse en groottes) vir elke mark word ook in Tabel 1 uiteengesit.
Die mark met die hoogste persentasie Klas 1-verkope is die Johannesburg-mark. Johannesburg-mark besit ook die grootste markaandeel van alle VPM’e. Interessant genoeg, alhoewel die Johannesburg-mark die grootste markaandeel het en persentasiegewys van die hoogste gehalte lewer, het ander markte soos Kaapstad-mark hoër gemiddelde pryse behaal met Tshwane-mark in die tweede posisie. Uit die vyf grootste markte was Klerksdorp- en Port Elizabeth-markte se gemiddelde pryse laer as die landsgemiddeld van R72.72.
Figuur 6 dui die jaar-op-jaar prysveranderinge vir die vyf grootste markte aan. Pryse het gemiddeld met meer as 33% gestyg teenoor 50% in 2023. Die Springs-mark het die hoogste persentasie styging getoon, met ’n prysstyging van 46.3%.
Figuur 7 dui die jaar-tot-jaar skommelinge in verkoopsvolumes van die vyf grootste markte aan. Durban-mark is die mark met die laagste afname in verkope gedurende dieselfde tydperk in 2023. Daarteenoor het Tshwane-mark die grootste jaar-op-jaar afname onder die top vyf markte getoon.
Figuur 8 bied ’n omvattende oorsig van verkoopsprestasies van verskillende streke en vergelyk 2024 met 2023. Vyf streke het op die VPM’e ’n afname in verkope van 10 kg-sakkies getoon, terwyl Suidwes-Vrystaat die enigste streek was wat gedurende die eerste vyf weke van die jaar ’n toename in verkope getoon het.
Klas 1-verkope neem toe
Wat markaandeel op VPM’e betref, was Suidwes-Vrystaat, Gauteng en Noordwes vir die eerste vyf weke die drie grootste streke met gesamentlik 55% van die algehele aartappelverkope op VPM’e, soos uiteengesit in Tabel 2.
Daarbenewens toon Tabel 2 die persentasiesamestelling van Klas 1, 2, 3 en 4 aartappelvoorrade vir elke streek gedurende hierdie tydperk. Dit is opmerklik dat Klas 1-verkope in Januarie 80% van die totale verkope uitgemaak het. Dit dui op ’n positiewe tendens in die bemarking van aartappels van uitstaande gehalte.
Tien produksiestreke se aangetekende Klas 1-verkoopspersentasies het die 70%-drempel oorskry. Gauteng het die voortou geneem met die hoogste persentasie Klas 1-verkope op 90%, gevolg deur Limpopo (85%) en Noordwes (84%). – FP Coetzee en Dikgetho Mokoena, Aartappels SA
Vir meer inligting, kontak FP Coetzee by fp@potatoes.co.za of Dikgetho Mokoena by dikgetho@potatoes.co.za.